Öğren
Borsa İstanbul'a yeni başlarken keşke bilseydim dediğim şeyleri, çarpan yorumlama, hata yapma ve hisse okuma üzerine pratik notları burada topluyorum.
Buradan başla
Sıfırdan başlayan biri için önerdiğim okuma sırası. Beş yazı, yaklaşık bir saat.
-
Varlık mı, yükümlülük mü? Biriktirdiğin parayı neye dönüştürüyorsun
Varlık cebine para koyar, yükümlülük cebinden para alır. Ev, araba ve diğer büyük alımları bu basit soruyla nasıl değerlendirebileceğini anlattım.
-
Parayla ilgili utanç ve kıyaslanma: kendini suçlamadan başlamak
Sosyal medyada başkalarının fragmanını kendi tam filminle kıyaslıyorsun. Para utancını, kıyaslanma hissini ve suçlamadan başlamanın yolunu anlattım.
-
Para sadece rakam değil: çocuklukta duyduğun para cümleleri
Para güven, kontrol ve özgürlük demek. Çocuklukta duyduğun para cümlelerinin bugün yatırımdan neden uzak durduğunu nasıl açıkladığını anlattım.
-
Önce kendine öde: "Artarsa biriktiririm" tuzağından çıkmak
Birikim için özel bir gelir seviyesi gerekmez. Önce kendine ödemenin mantığını, "artarsa biriktiririm" tuzağını ve küçük tutarların gücünü anlattım.
-
Gelir çeşitleri ve ek gelir: sermayeyi besleyen makine
Emek geliri, pasif gelir ve yatırım geliri arasındaki farkı ve ilk yıllarda küçük bir ek gelirin birikimini neden yatırım getirisinden daha hızlı büyütebileceğini anlattım.
-
'Garantili yüksek getiri' neden yoktur? Risk ve getiri ilişkisi
Yüksek getiri ile garanti aynı cümlede geçiyorsa dikkat. Risk ve getiri ilişkisini, saadet zincirini, dolandırıcılık işaretlerini ve SPK kontrolünü anlattım.
-
Bütçe nasıl kurulur? Gelir, gider ve tasarruf oranını ölçmek
Yatırımdan önce paranın nereye gittiğini bilmen gerekir. Gelir ve gideri kaydetmeyi, tasarruf oranını hesaplamayı ve birikimi otomatiğe bağlamayı anlattım.
-
Borç ve kredi kartı: yatırıma başlamadan önce hangi borç kapanmalı?
Pahalı borç varken yatırım yapmak çoğu zaman zarar. Kredi kartında asgari ödemenin bedelini, nakit avansı ve borcu hangi sırayla kapatacağını anlattım.
-
Borç kültürü ve maaş köleliği hissi: paraya mecbur çalışmak
"Şimdi al, sonra ödersin" dili gelecekteki kazancını bugünden harcatır. Borcun psikolojik yükünü ve paraya mecbur çalışma hissini anlattım.
-
Acil durum fonu: ne kadar olmalı, nerede tutulmalı?
Yatırımdan önce kurman gereken ilk yastık. Acil durum fonunun kaç aylık gider olması gerektiğini, nerede tutulacağını ve nasıl yeniden doldurulacağını anlattım.
-
Yatırıma Nereden Başlamalı?
Finansal okuryazarlığın temellerini ve paramı nasıl yönettiğimi sade dille anlattım. Yatırıma yeni başlıyorsan bu yazı tam senin için.
-
Tasarruf oranı bileşik getiriden neden daha önemli?
İlk 5-10 yılda portföyünü büyüten şey bileşik faiz değil, her ay eklediğin para. Bu sırayı atlamak en pahalı yatırım hatası.
-
Bileşik getirinin sessiz gücü: %3 ile %7 arasındaki 2 katlık servet farkı
Yıllık reel getirin %3 ile %7 arasında değişebilir gibi görünür ama 30 yıl sonra portföyünde yaklaşık 2 kat fark yaratır.
-
Yatırım fonu alırken nelere dikkat ediyorum?
Fon seçmek, son bir ayın getiri tablosunu sıralamak değil. Fonu kimin yönettiğine, kurumun siciline, portföyün içine ve uzun vadeli sürekliliğe nasıl baktığımı anlattım.
-
Türkiye'de konutla servet inşası: kira çarpanı, kaldıraç ve kredi kuralları
Yüksek enflasyonda kredili konut güçlü bir servet aracı olabilir. Kira çarpanını, sabit taksitin gücünü, kaldıracı ve bankanın baktığı kuralları anlattım.
-
Hisse senedi nedir? Ekrandaki rakamın arkasındaki şirket
Hisse senedi bir şirketin ortaklık payıdır. Borsaya kumar gözüyle değil ortaklık gözüyle bakmayı ve şirketin nasıl para kazandığını sade bir dille anlattım.
-
Enflasyon, faiz ve kur: aynı üçgenin üç kenarı
Enflasyon, faiz ve kur birbirine bağlı hareket eder. Biri oynadığında ötekilerin neden kıpırdadığını ve bütçene etkisini sade dille anlattım.
-
Ekonomiyi tahmin etme, okumayı öğren: döngüye göre strateji
Yüksek enflasyonda, düşen faizde ve herkesin coştuğu dönemde nasıl davranmalı? Tahmin yarışı yerine dönemi okumanın basit çerçevesi.
-
Büyüme ve kriz: ekonomik döngüde borsa ve konut
Ekonomi büyür, yorulur, dinlenir. Büyüme ve krizin borsaya ve konuta nasıl yansıdığını, krizde kaçınman gereken iki uç hatayı anlattım.
-
Aktif mi pasif mi? Türkiye'de asıl soru ücretin karşılığı
Pasif yatırım yurt dışında neden bu kadar güçlü, Türkiye'de neden aynı şekilde işlemiyor? Ücret, endeks yoğunlaşması ve süreklilik üzerinden sade bir çerçeve.
-
TEFAS'ta fon nasıl seçilir? Pratik rehber
TEFAS'taki 800+ fon arasında yönetim ücreti, benchmark, risk ve fon büyüklüğü kriterlerini sade bir checklist'e topladım.
-
Yatırımı öğrenmenin doğru sırası: F/K öğrenmeden önce bilmen gereken 4 şey
Çoğu kişi borsaya 'çarpan analiziyle' başlar. Ama temel doktrin yokken çarpan bilmek navigasyonsuz pusula tutmaktır.
-
Yatırım mı spekülasyon mu? Cebine para koyan şey hangisi?
Borsada işlem yapanların büyük çoğunluğu aslında spekülasyon yapıyor. Farkını bilmek senin oyununu değiştirir.
-
Volatilite kayıp değildir: 2 yıl para kazanamamak neden normal?
Borsa yıllık ortalama getirisini düz bir çizgide vermez. Oynamak ve toparlanmak fonksiyonun parçasıdır.
-
Profesyonel trader'lara karşı bireysel yatırımcı: kim kazanıyor?
Gün içi alım-satım kurumların hız, veri ve sermaye avantajına sahip olduğu bir saha. Bireysel için aynı masaya oturmak matematiksel dezavantaj.
-
Kayıp acısı kazanç keyfinden 2 kat daha güçlü, bu seni nasıl etkiliyor?
Aynı miktarda kazanç ve kaybın bizde yarattığı duygu eşit değil. 'Kayıptan kaçınma' bireysel yatırımcının çoğu hatasını açıklıyor.
-
Aktif fonlar endeksi yenebilir mi? Tek yıl değil, 5 yıllık süreklilik
Bir yıl şampiyon olan fon ertesi yıl sıradanlaşabilir. Fon seçerken tek yıllık getiriden çok 5 yıllık sürekliliğe, ücrete ve ücretin karşılığına bakmak gerekiyor.
-
Tek hisseye aşık olmamak ve hisse seçerken ilk filtre
Bir şirketi sevmek iyidir ama tüm birikimi ona bağlamak risklidir. Küçük bir sepetin mantığını ve hisse seçerken soracağın altı ilk filtre sorusunu anlattım.
-
Bu hisse pahalı mı, ucuz mu? Domates örneğiyle fiyat ve değer
İyi şirket bulmak yetmez, onu makul fiyattan almak gerekir. Domates örneğiyle fiyat ve değer farkını, üç temel finansal tabloyu sade bir dille anlattım.
-
Fiyat ayrı, değer ayrı: ekran ne söyler, şirket ne yapar?
Hisse fiyatı alıcı ve satıcıların o anki psikolojisiyle oluşur, değer ise şirketin kendisinden gelir. Bu farkı görmek, fiyat düştü diye panik yapmamanı sağlar.
-
Bir şirkete bakarken beş temel sütun: kârlılık, büyüme, borç, nakit, değerleme
Temel analizde okuduğun her oran beş sütundan birine hizmet eder. Kârlılık, büyüme, borçluluk, nakit akışı ve değerlemeyi yeni başlayan için sade anlattım.
-
Şirket tipleri ve anlamadığın işe ortak olmamak
Borsadaki şirketler aynı sepette değil. Defansif, büyüme, döngüsel ve spekülatif şirketleri ayırmayı ve başlangıçta uzak durman gereken sinyalleri anlattım.
-
61-90. gün ve sonrası: yatırımı kalıcı bir sisteme çevirmek
90 günlük yolun son ayı. Yazılı alım ve satım kurallarını, haftalık ve üç aylık rutini, duygu günlüğünü, kriz talimatı notunu ve ekrana bakma sınırını anlattım.
-
31-60. gün: ilk küçük ortaklıklar
90 günlük yolun ikinci ayı. Hedefini ve zaman ufkunu yazmayı, tarama ile aday çıkarmayı ve birikiminin küçük bir kısmıyla ilk ortaklıkları kurmayı anlattım.
-
Bilinçli yatırımcıya 90 günlük yol: büyük resim ve ilk 30 gün
Öğrendiklerini günlük hayata taşımak için 90 günlük bir plan. İlk 30 günde para düzenini, birikim hesabını ve yazılı yatırım ilkelerini nasıl kuracağını anlattım.
-
Tahvil yatırımı rehberi: devlet, özel sektör, eurobond
Bireysel için tahvil: DİBS, TÜFEX, eurobond, özel sektör, sukuk. Faiz-vade-risk üçgeni, durasyon ve seçim akışı.
-
Bedelsiz, bedelli, rüçhan hakkı: ne anlama gelir?
Bedelsiz neden net değer eklemez, bedelli neden dilution riski taşır, rüçhan hakkı ne işe yarar. Örnek hesaplamalar ve karar checklist'i.
-
Borsa düşerken ne yapmalı? Disiplinli yaklaşım
BIST sert düşerken panik yapmadan disiplinli karar vermenin akışı. Tarihsel profiller, psikolojik tuzaklar, rebalancing ve kriz protokolü.
-
BIST endeksleri rehberi: BIST 30'dan Sürdürülebilirlik'e
BIST 30, 50, 100, banka, sanayi, mali, sürdürülebilirlik endeksleri: ne anlama geldikleri ve pratikte nasıl kullanılacakları.
-
Yatırıma başlarken yapılan en yaygın 7 hata
Borsa hesabını ilk açtığında düşeceğin tuzaklar. Ben de bazılarına düştüm, sen düşmeyesin diye yazdım.
-
Tezi bozulmuş pozisyonu tutmak: en pahalı duygusal işlem
Hisse alırken kurduğun teze dönmemek en sık hatalardan. Tezin değişmesi gerekiyorsa pozisyonun da değişmeli.
-
Temettü emekliliği matematiği: Kaç para lazım, kaç yıl sürer?
Aylık geliri temettüden almak istiyorsan üç değişkenin birlikte çalışması gerekir: yatırım, eklenen sermaye, süre.
-
Konut: yatırım amaçlı mı, oturmak için mi? IRR ile karşılaştırma
Kredisiz alımda IRR farklı, kredili alımda bambaşka bir hesap çıkıyor. 'Ev yatırım mı oturmak için mi?' sorusuna sayıyla cevap.
-
Hisseyi ne zaman satmalı? Fiyat düşüşü en kötü sebep
Yatırımcının en sık yaptığı hata, hisseyi 'kötü gittiği için' satmak. Doğru satış kararı tezde, fiyatta değil.
-
Gündemdeki hisseyi almak: 'haberi duyuyorsan geç kalmışsındır' kuralı
Manşete çıkan hissenin fiyatı o haberi yansıtmıştır. 'Erken' yatırımcı haberi 6 ay önce okuyandır.
-
Gelir tablosunu 'marj merdiveni' olarak okumak
Satıştan brüt kara, brütten FAVÖK'e, FAVÖK'ten net kara, her basamak şirketin başka bir kasını ölçer.
-
Esneklik (elastikiyet) çerçevesi: hangi sektör hangi şokta dayanır?
Aynı kriz farklı sektörleri farklı vurur. Esnekliği düşük şirketler ciroyu korur, yüksek esnekli şirketler %30+ kayıp yaşayabilir.
-
Esnek olmayan talep: kriz-geçirmez şirket nasıl seçilir?
Talep esnekliği düşük şirketler kriz dönemlerinde gelirini korur. Yüksek esnekli şirketler aynı şokta ciddi kayıp yaşar.
-
'Dipte topla' diye söyleyenleri dinlerken neyi atlıyoruz?
Düşen hissede 'fırsat' çağrışımı en eski yatırım refleksi. Ama dip nereden bilinir, dipte mi yoksa düşmeye devam edecek mi belli olur mu?
-
Dengeleme Stratejisi: Borsa-döviz oranını sabit tutarak haber-bağımsız yatırım
Portföyünü %70 borsa %30 döviz gibi sabit oranlara çıpalayıp dönemsel yeniden dengelemek, haberden bağımsız bir disiplin sunar.
-
Confirmation bias: kendi tezini doğrulayan haberleri okumak
Bir hisseye girdiğinde sadece olumlu haberleri görürsün. Bu beyin tembelliği değil, evrim mirasıdır, ama yatırımcının düşmanıdır.
-
Çekirdek + Uydu Portföy: BIST'te risk profiline göre katmanlı yapı
Portföyü 'kalite çekirdeği' ve 'iddia uyduları' olarak iki katmana ayırmak, hem kazanç potansiyelini hem dayanıklılığı artırıyor.
-
BIST 100 borsayı temsil etmiyor: eşit ağırlıklı portföy gerçeği
BIST 100'ün son 10-15 yıllık zayıf performansı bankacılık ağırlığı ve metodolojiden geliyor. Eşit ağırlıklı portföy farklı tablo verir.
-
BIST -%40 yaparsa planın ne? Hava güzelken sormak lazım
Borsa yıllar içinde mutlaka büyük düşüşler yaşar. Önemli olan o gün geldiğinde ne yapacağına bugünden karar vermiş olmak.
-
Bilanço okumayı 9 dakikada öğrenmek: 5 kalemde özet
Bilanço bir şirketin 'fotoğrafı'dır, yani belirli bir günde nesi var, kime ne borcu var, kimin parasını işletiyor.
-
30 kat gidecek hisseyi 25 kat gidince satmamak: erken satışın matematiği
BIST'te en büyük getiriyi sağlayan birkaç hisse, çoğu kez yatırımcının portföyünden 'kâr realize edelim' diye erken çıkmıştır.
-
Tarama aracı ve adil değer: Kriterleri filtreye çevirmek
Yüzlerce hisse arasından aday çıkarmak için tarama aracını, adil değer modelini ise ikinci görüş olarak kullanmayı ve güvenlik marjını anlattım.
-
İzleme listesi, uyarılar ve rutinler: Ekrana bağlanmadan takip
İzleme listesi ve fiyat uyarılarıyla ekrana bağlanmadan takip etmeyi, günlük, haftalık ve bilanço dönemi rutinini ve bir analiz aracının ne olmadığını anlattım.
-
Değerleme oranlarına giriş ve güvenlik marjı: F/K, FD/FAVÖK, PD/DD, temettü verimi
F/K, FD/FAVÖK, PD/DD ve temettü verimi fiyatın röntgenidir ama tek başına karar vermez. Bu oranları okumayı ve güvenlik marjıyla hata payı bırakmayı anlattım.
-
Analiz aracı neden gerekli? Şirket kartını ve oranları okumak
Yüzlerce şirketin oranlarını elle izlemek zor. Analiz aracının şirket kartını nasıl okuyacağını ve F/K, PD/DD gibi oranları nasıl yorumlayacağını anlattım.
-
Nakit akış tablosunu okumak: gerçek sağlığın röntgeni
İşletme, yatırım ve finansman nakit akışları üç ayrı hikaye anlatır. Net kâr-OCF ayrışması, FCF ve sermaye sinyalleri.
-
Makro veri takvimi: hangi veri ne zaman, ne anlama gelir?
TÜFE, TCMB faiz, GSYH, cari denge, Fed FOMC, ABD CPI. BIST yatırımcısının takvimi, sektörel hassasiyetler ve EVDS kullanımı.
-
Muhasebe kırmızı bayrakları: ne zaman 'dur, daha derin bak' diyeceksin?
Bilanço, nakit akış ve dipnotlarda yatırımcıyı uyandıran 10 muhasebe kırmızı bayrağı. Net kâr-FCF ayrışmasından denetçi değişikliğine.
-
Hisse geri alımı (buyback) nedir, ne anlama gelir?
Buyback'in temettüden farkı, EPS etkisi, sinyal değeri ve tuzakları. Borçla yapılan geri alım kozmetik mi gerçek değer mi?
-
Değerleme çarpanları detaylı: F/K, FD/FAVÖK, PD/DD
F/K, FD/FAVÖK, PD/DD, FD/Satış çarpanlarının ne zaman güçlü ne zaman yanıltıcı olduğunu sektör nüanslarıyla anlatıyorum.
-
30 dakikada şirket nasıl taranır? Pratik checklist
BIST şirketine giriş öncesi 30 dakikalık eleyici tarama akışı. KAP profili, 3 yıl trend, bilanço, ortaklık ve değerleme şokları.
-
ROE'yi parçalamak: DuPont ayrıştırması
Aynı %20 ROE üç farklı yoldan gelir: yüksek marj, yüksek devir hızı ya da yüksek kaldıraç. Hangisi olduğu yorumu tamamen değiştirir.
-
Mali yapı oranları: kaldıraç şirketi öldürür mü, büyütür mü?
Kaldıraç, Borç/Özsermaye, Net Borç/FAVÖK ve Faiz Karşılama. Hangi sektör ne kadar borç taşıyabilir, eşik nerede.
-
Likidite oranları: şirket kısa vadede ödeyebiliyor mu?
Cari oran, asit-test ve nakit oranı. Şirketin önümüzdeki 12 ayda borçlarını karşılayıp karşılayamayacağını gösteren üç temel gösterge.
-
Faaliyet oranları ve nakit dönüşüm döngüsü
Alacak, stok ve borç ödeme sürelerini birleştiren nakit dönüşüm döngüsü, işletme sermayesi verimliliğinin en sade göstergesi.
-
Üç fiyatlama faktörü: hisse fiyatını ne belirler?
Borsa fiyatlamasının üç itici gücü: para arzı, şirket finansalları, değerleme çarpanları. Üçü birden okunmadan karar verilmemeli.
-
Temettü verimi %15: gerçekten kâr mı, yoksa tuzak mı?
Yüksek temettü verimi pasif gelir kapısı gibi görünür. Ama %15+ verimlerin çoğu sürdürülebilir değildir, hatta uyarı işaretidir.
-
ROIC: bir şirket sermayeyi gerçekten verimli mi kullanıyor?
ROIC bir şirketin uzun vadede değer üretip üretmediğinin en sağlam tek metriği. Hesaplaması ve yorumlaması kolay değil.
-
PD/DD < 1: defter değerinin altında işlem görmek ne anlatır?
PD/DD oranı 1'in altına düştüğünde 'piyasa bu şirketi defter değerinden bile az değerliyor' deriz. Çoğu zaman piyasa haklıdır.
-
Nakit akış tablosu: kar 'numarası' yapamayan tek tablo
Gelir tablosu kar gösterir, bilanço varlık gösterir. Ama gerçekten kasada para var mı, ancak nakit akış tablosu söyler.
-
KAP haberleri: hangileri sinyal, hangileri gürültü?
Bir şirket günde 3-4 KAP açıklaması yapabilir. Hangileri yatırımcıyı etkiler, hangileri rutin bildirim?
-
F/K oranını okuma rehberi: 5x ucuz, 30x pahalı değildir
F/K (Fiyat/Kazanç) oranı yatırımcının ilk gördüğü çarpan, ama yorumlamak çoğu zaman düşünülenden çok daha karmaşık.
-
FD/FAVÖK: F/K'da görünmeyen borcu hesaba katan çarpan
İki şirket aynı F/K'da işlem görüyor ama birinin borcu çok yüksek. FD/FAVÖK bu farkı görünür kılar.
-
Çarpanlar neden yanıltıcı olabilir? Value trap'in anatomisi
F/K 5x, PD/DD 0,5x, temettü %15: kulağa kaçırılmaz fırsat gibi geliyor. Ama çoğu zaman 'ucuz görünme'nin altında gerçek bir sebep yatıyor.
-
Borsa İstanbul'da dikkat edilmesi gereken 8 şey
BIST'e ilk girişinde gözden kaçırılan, ama keşke daha önce bilseydim dedirten 8 önemli detay.
-
Aracı kurum raporu okuma: hedef fiyatın arkasındaki varsayım
Hedef fiyatın 280 TL mi 450 TL mi olduğu önemli değil. Varsayımı okumadan rakama bakmak en sık yapılan hata.
-
Sektör rotasyonu: makro döneme göre hangi sektör öne çıkar?
Makro döngünün dört aşamasında hangi sektörler öne çıkar? Faiz, enflasyon, kur ve talep döngüsünde Türkiye'ye özel nüanslar.
-
Holding iskontosu nedir, derinliği nasıl ölçülür?
BIST holdinglerinde NAV'a göre %30-60 iskonto normaldir ama her zaman fırsat değil. Derinliği tarihsel ortalama ve emsallerle okumak gerek.
-
Adil değer nasıl hesaplanır?
Adil değer hesaplamasının üç ana yolu: DCF, çarpan ve varlık tabanlı yaklaşım. Güçlü ve zayıf yönlerini sade örneklerle anlatıyorum.
-
Halka arz tuzakları: bireysel yatırımcının ilk 12 ayda gözden kaçırdığı 5 yapısal risk
Halka arz iyi bir yatırım olabilir, ama ilk 12 ayda fiyatı aşağı çeken yapısal riskler genellikle izahnamenin küçük puntosunda saklı.
-
Vekalet sorunu: hakim ortağın azınlık hissedarı için ne kadar çalışır?
Şirketi yönetenle ona ortak olan farklı kişilerse, çıkar çatışması doğal. Vekalet sorunu BIST'te yatırımcının görünmez riski.
-
TMS-29 enflasyon muhasebesi: bilanço neden değişti?
Türkiye'de 31 Aralık 2023 dönem raporlarından itibaren TMS-29 uygulanıyor. Yatırımcı 'enflasyon düzeltilmiş' rakamları nasıl okumalı?
-
Savunma sanayi: backlog ekonomisi neden farklı bir okuma gerektirir?
Savunma şirketinin gelirinin %80'i eski sözleşmelerden gelir. Bu yüzden backlog/ciro oranı bekleneninden çok daha kritik bir ölçü.
-
Perakende sektörünün gizli motoru: SSS ve negatif işletme sermayesi
Perakende düşük marjlı, yüksek hacimli bir iş. Marj seyirci yanıltır. SSS büyümesi ve sermaye kullanımı asıl resmi gösterir.
-
Holding hisseleri ve NAV iskontosu: parça toplamından az değerli olmak
Bir holdingin piyasa değeri çoğu zaman portföyündeki şirketlerin toplam piyasa değerinden daha düşüktür. Bu fark 'NAV iskontosu' diye anılır.
-
Havayolu hissesi nasıl analiz edilir? RASK, CASK, doluluk üçlüsü
Havayolu yıllık ciroyu satış değil koltuk-kilometre ile ölçer. Bu üç metrik anlaşılmadan havayolu hissesi anlaşılmaz.
-
Hakim ortağın hisse satması: en güçlü 'sat' sinyali
Şirket hakkında en çok bilen kişi hisse satıyorsa, dışarıdan bakan yatırımcının bunu görmezden gelmesi rasyonel değil.
-
USD/TL ve makro: BIST'i nasıl etkiliyor, hangi sektör hangi yöne kırılgan?
Doların yükselmesi her şirket için aynı şey değil. USD bazlı geliri olan şirket için fırsat, USD borcu olan için tehlike.
-
Bankacılık çarpanları neden havayolundan farklı okunur?
FD/FAVÖK bankada hiç kullanılmaz. PD/DD ve F/K öne çıkar. Sebep: bankanın bilançosu kredi-mevduat üzerinden çalışan bambaşka bir motor.