Öğren
Borsa İstanbul'a yeni başlarken keşke bilseydim dediğim şeyleri, çarpan yorumlama, hata yapma ve hisse okuma üzerine pratik notları burada topluyorum.
Buradan başla
Sıfırdan başlayan biri için önerdiğim okuma sırası. Beş yazı, yaklaşık bir saat.
-
Tahvil yatırımı rehberi: devlet, özel sektör, eurobond
Bireysel için tahvil: DİBS, TÜFEX, eurobond, özel sektör, sukuk. Faiz-vade-risk üçgeni, durasyon ve seçim akışı.
-
Nakit akış tablosunu okumak: gerçek sağlığın röntgeni
İşletme, yatırım ve finansman nakit akışları üç ayrı hikaye anlatır. Net kâr-OCF ayrışması, FCF ve sermaye sinyalleri.
-
Makro veri takvimi: hangi veri ne zaman, ne anlama gelir?
TÜFE, TCMB faiz, GSYH, cari denge, Fed FOMC, ABD CPI. BIST yatırımcısının takvimi, sektörel hassasiyetler ve EVDS kullanımı.
-
Bedelsiz, bedelli, rüçhan hakkı: ne anlama gelir?
Bedelsiz neden net değer eklemez, bedelli neden dilution riski taşır, rüçhan hakkı ne işe yarar. Örnek hesaplamalar ve karar checklist'i.
-
Aktif yatırım vs pasif yatırım: hangisi sana uygun?
Aktif yatırımcı mı, endeks fonuyla pasif mi? Akademik kanıt, BIST'te durum, melez yaklaşımlar ve 5 soruluk seçim akışı.
-
TEFAS'ta fon nasıl seçilir? Pratik rehber
TEFAS'taki 800+ fon arasında yönetim ücreti, benchmark, risk ve fon büyüklüğü kriterlerini sade bir checklist'e topladım.
-
Sektör rotasyonu: makro döneme göre hangi sektör öne çıkar?
Makro döngünün dört aşamasında hangi sektörler öne çıkar? Faiz, enflasyon, kur ve talep döngüsünde Türkiye'ye özel nüanslar.
-
Muhasebe kırmızı bayrakları: ne zaman 'dur, daha derin bak' diyeceksin?
Bilanço, nakit akış ve dipnotlarda yatırımcıyı uyandıran 10 muhasebe kırmızı bayrağı. Net kâr-FCF ayrışmasından denetçi değişikliğine.
-
Holding iskontosu nedir, derinliği nasıl ölçülür?
BIST holdinglerinde NAV'a göre %30-60 iskonto normaldir ama her zaman fırsat değil. Derinliği tarihsel ortalama ve emsallerle okumak gerek.
-
Hisse geri alımı (buyback) nedir, ne anlama gelir?
Buyback'in temettüden farkı, EPS etkisi, sinyal değeri ve tuzakları. Borçla yapılan geri alım kozmetik mi gerçek değer mi?
-
Değerleme çarpanları detaylı: F/K, FD/FAVÖK, PD/DD
F/K, FD/FAVÖK, PD/DD, FD/Satış çarpanlarının ne zaman güçlü ne zaman yanıltıcı olduğunu sektör nüanslarıyla anlatıyorum.
-
Borsa düşerken ne yapmalı? Disiplinli yaklaşım
BIST sert düşerken panik yapmadan disiplinli karar vermenin akışı. Tarihsel profiller, psikolojik tuzaklar, rebalancing ve kriz protokolü.
-
BIST endeksleri rehberi: BIST 30'dan Sürdürülebilirlik'e
BIST 30, 50, 100, banka, sanayi, mali, sürdürülebilirlik endeksleri: ne anlama geldikleri ve pratikte nasıl kullanılacakları.
-
Adil değer nasıl hesaplanır?
Adil değer hesaplamasının üç ana yolu: DCF, çarpan ve varlık tabanlı yaklaşım. Güçlü ve zayıf yönlerini sade örneklerle anlatıyorum.
-
30 dakikada şirket nasıl taranır? Pratik checklist
BIST şirketine giriş öncesi 30 dakikalık eleyici tarama akışı. KAP profili, 3 yıl trend, bilanço, ortaklık ve değerleme şokları.
-
ROE'yi parçalamak: DuPont ayrıştırması
Aynı %20 ROE üç farklı yoldan gelir: yüksek marj, yüksek devir hızı ya da yüksek kaldıraç. Hangisi olduğu yorumu tamamen değiştirir.
-
Mali yapı oranları: kaldıraç şirketi öldürür mü, büyütür mü?
Kaldıraç, Borç/Özsermaye, Net Borç/FAVÖK ve Faiz Karşılama. Hangi sektör ne kadar borç taşıyabilir, eşik nerede.
-
Likidite oranları: şirket kısa vadede ödeyebiliyor mu?
Cari oran, asit-test ve nakit oranı. Şirketin önümüzdeki 12 ayda borçlarını karşılayıp karşılayamayacağını gösteren üç temel gösterge.
-
Faaliyet oranları ve nakit dönüşüm döngüsü
Alacak, stok ve borç ödeme sürelerini birleştiren nakit dönüşüm döngüsü, işletme sermayesi verimliliğinin en sade göstergesi.
-
Yatırıma Nereden Başlamalı?
Finansal okuryazarlığın temellerini ve paramı nasıl yönettiğimi sade dille anlattım. Yatırıma yeni başlıyorsan bu yazı tam senin için.
-
Halka arz tuzakları: bireysel yatırımcının ilk 12 ayda gözden kaçırdığı 5 yapısal risk
Halka arz iyi bir yatırım olabilir, ama ilk 12 ayda fiyatı aşağı çeken yapısal riskler genellikle izahnamenin küçük puntosunda saklı.
-
Yatırımı öğrenmenin doğru sırası: F/K öğrenmeden önce bilmen gereken 4 şey
Çoğu kişi borsaya 'çarpan analiziyle' başlar. Ama temel doktrin yokken çarpan bilmek navigasyonsuz pusula tutmaktır.
-
Yatırıma başlarken yapılan en yaygın 7 hata
Borsa hesabını ilk açtığında düşeceğin tuzaklar. Ben de bazılarına düştüm, sen düşmeyesin diye yazdım.
-
Yatırım mı spekülasyon mu? Cebine para koyan şey hangisi?
Borsada işlem yapanların büyük çoğunluğu aslında spekülasyon yapıyor. Farkını bilmek senin oyununu değiştirir.
-
Volatilite kayıp değildir: 2 yıl para kazanamamak neden normal?
Borsa yıllık ortalama getirisini düz bir çizgide vermez. Oynamak ve toparlanmak fonksiyonun parçasıdır.
-
Vekalet sorunu: hakim ortağın azınlık hissedarı için ne kadar çalışır?
Şirketi yönetenle ona ortak olan farklı kişilerse, çıkar çatışması doğal. Vekalet sorunu BIST'te yatırımcının görünmez riski.
-
Üç fiyatlama faktörü: hisse fiyatını ne belirler?
Borsa fiyatlamasının üç itici gücü: para arzı, şirket finansalları, değerleme çarpanları. Üçü birden okunmadan karar verilmemeli.
-
TMS-29 enflasyon muhasebesi: bilanço neden değişti?
Türkiye'de 31 Aralık 2023 dönem raporlarından itibaren TMS-29 uygulanıyor. Yatırımcı 'enflasyon düzeltilmiş' rakamları nasıl okumalı?
-
Tezi bozulmuş pozisyonu tutmak: en pahalı duygusal işlem
Hisse alırken kurduğun teze dönmemek en sık hatalardan. Tezin değişmesi gerekiyorsa pozisyonun da değişmeli.
-
Temettü verimi %15: gerçekten kâr mı, yoksa tuzak mı?
Yüksek temettü verimi pasif gelir kapısı gibi görünür. Ama %15+ verimlerin çoğu sürdürülebilir değildir, hatta uyarı işaretidir.
-
Temettü emekliliği matematiği: Kaç para lazım, kaç yıl sürer?
Aylık geliri temettüden almak istiyorsan üç değişkenin birlikte çalışması gerekir: yatırım, eklenen sermaye, süre.
-
Tasarruf oranı bileşik getiriden neden daha önemli?
İlk 5-10 yılda portföyünü büyüten şey bileşik faiz değil, her ay eklediğin para. Bu sırayı atlamak en pahalı yatırım hatası.
-
Savunma sanayi: backlog ekonomisi neden farklı bir okuma gerektirir?
Savunma şirketinin gelirinin %80'i eski sözleşmelerden gelir. Bu yüzden backlog/ciro oranı bekleneninden çok daha kritik bir ölçü.
-
ROIC: bir şirket sermayeyi gerçekten verimli mi kullanıyor?
ROIC bir şirketin uzun vadede değer üretip üretmediğinin en sağlam tek metriği. Hesaplaması ve yorumlaması kolay değil.
-
Profesyonel trader'lara karşı bireysel yatırımcı: kim kazanıyor?
Gün içi alım-satım kurumların hız, veri ve sermaye avantajına sahip olduğu bir saha. Bireysel için aynı masaya oturmak matematiksel dezavantaj.
-
Perakende sektörünün gizli motoru: SSS ve negatif işletme sermayesi
Perakende düşük marjlı, yüksek hacimli bir iş. Marj seyirci yanıltır. SSS büyümesi ve sermaye kullanımı asıl resmi gösterir.
-
PD/DD < 1: defter değerinin altında işlem görmek ne anlatır?
PD/DD oranı 1'in altına düştüğünde 'piyasa bu şirketi defter değerinden bile az değerliyor' deriz. Çoğu zaman piyasa haklıdır.
-
Nakit akış tablosu: kar 'numarası' yapamayan tek tablo
Gelir tablosu kar gösterir, bilanço varlık gösterir. Ama gerçekten kasada para var mı, ancak nakit akış tablosu söyler.
-
Konut: yatırım amaçlı mı, oturmak için mi? IRR ile karşılaştırma
Kredisiz alımda IRR farklı, kredili alımda bambaşka bir hesap çıkıyor. 'Ev yatırım mı oturmak için mi?' sorusuna sayıyla cevap.
-
Kayıp acısı kazanç keyfinden 2 kat daha güçlü, bu seni nasıl etkiliyor?
Aynı miktarda kazanç ve kaybın bizde yarattığı duygu eşit değil. 'Kayıptan kaçınma' bireysel yatırımcının çoğu hatasını açıklıyor.
-
KAP haberleri: hangileri sinyal, hangileri gürültü?
Bir şirket günde 3-4 KAP açıklaması yapabilir. Hangileri yatırımcıyı etkiler, hangileri rutin bildirim?
-
Holding hisseleri ve NAV iskontosu: parça toplamından az değerli olmak
Bir holdingin piyasa değeri çoğu zaman portföyündeki şirketlerin toplam piyasa değerinden daha düşüktür. Bu fark 'NAV iskontosu' diye anılır.
-
Hisseyi ne zaman satmalı? Fiyat düşüşü en kötü sebep
Yatırımcının en sık yaptığı hata, hisseyi 'kötü gittiği için' satmak. Doğru satış kararı tezde, fiyatta değil.
-
Havayolu hissesi nasıl analiz edilir? RASK, CASK, doluluk üçlüsü
Havayolu yıllık ciroyu satış değil koltuk-kilometre ile ölçer. Bu üç metrik anlaşılmadan havayolu hissesi anlaşılmaz.
-
Hakim ortağın hisse satması: en güçlü 'sat' sinyali
Şirket hakkında en çok bilen kişi hisse satıyorsa, dışarıdan bakan yatırımcının bunu görmezden gelmesi rasyonel değil.
-
Gündemdeki hisseyi almak: 'haberi duyuyorsan geç kalmışsındır' kuralı
Manşete çıkan hissenin fiyatı o haberi yansıtmıştır. 'Erken' yatırımcı haberi 6 ay önce okuyandır.
-
Gelir tablosunu 'marj merdiveni' olarak okumak
Satıştan brüt kara, brütten FAVÖK'e, FAVÖK'ten net kara, her basamak şirketin başka bir kasını ölçer.
-
F/K oranını okuma rehberi: 5x ucuz, 30x pahalı değildir
F/K (Fiyat/Kazanç) oranı yatırımcının ilk gördüğü çarpan, ama yorumlamak çoğu zaman düşünülenden çok daha karmaşık.
-
FD/FAVÖK: F/K'da görünmeyen borcu hesaba katan çarpan
İki şirket aynı F/K'da işlem görüyor ama birinin borcu çok yüksek. FD/FAVÖK bu farkı görünür kılar.
-
Esneklik (elastikiyet) çerçevesi: hangi sektör hangi şokta dayanır?
Aynı kriz farklı sektörleri farklı vurur. Esnekliği düşük şirketler ciroyu korur, yüksek esnekli şirketler %30+ kayıp yaşayabilir.
-
Esnek olmayan talep: kriz-geçirmez şirket nasıl seçilir?
Talep esnekliği düşük şirketler kriz dönemlerinde gelirini korur. Yüksek esnekli şirketler aynı şokta ciddi kayıp yaşar.
-
USD/TL ve makro: BIST'i nasıl etkiliyor, hangi sektör hangi yöne kırılgan?
Doların yükselmesi her şirket için aynı şey değil. USD bazlı geliri olan şirket için fırsat, USD borcu olan için tehlike.
-
'Dipte topla' diye söyleyenleri dinlerken neyi atlıyoruz?
Düşen hissede 'fırsat' çağrışımı en eski yatırım refleksi. Ama dip nereden bilinir, dipte mi yoksa düşmeye devam edecek mi belli olur mu?
-
Dengeleme Stratejisi: Borsa-döviz oranını sabit tutarak haber-bağımsız yatırım
Portföyünü %70 borsa %30 döviz gibi sabit oranlara çıpalayıp dönemsel yeniden dengelemek, haberden bağımsız bir disiplin sunar.
-
Confirmation bias: kendi tezini doğrulayan haberleri okumak
Bir hisseye girdiğinde sadece olumlu haberleri görürsün. Bu beyin tembelliği değil, evrim mirasıdır, ama yatırımcının düşmanıdır.
-
Çekirdek + Uydu Portföy: BIST'te risk profiline göre katmanlı yapı
Portföyü 'kalite çekirdeği' ve 'iddia uyduları' olarak iki katmana ayırmak, hem kazanç potansiyelini hem dayanıklılığı artırıyor.
-
Çarpanlar neden yanıltıcı olabilir? Value trap'in anatomisi
F/K 5x, PD/DD 0,5x, temettü %15: kulağa kaçırılmaz fırsat gibi geliyor. Ama çoğu zaman 'ucuz görünme'nin altında gerçek bir sebep yatıyor.
-
Borsa İstanbul'da dikkat edilmesi gereken 8 şey
BIST'e ilk girişinde gözden kaçırılan, ama keşke daha önce bilseydim dedirten 8 önemli detay.
-
BIST 100 borsayı temsil etmiyor: eşit ağırlıklı portföy gerçeği
BIST 100'ün son 10-15 yıllık zayıf performansı bankacılık ağırlığı ve metodolojiden geliyor. Eşit ağırlıklı portföy farklı tablo verir.
-
BIST -%40 yaparsa planın ne? Hava güzelken sormak lazım
Borsa yıllar içinde mutlaka büyük düşüşler yaşar. Önemli olan o gün geldiğinde ne yapacağına bugünden karar vermiş olmak.
-
Bileşik getirinin sessiz gücü: %3 ile %7 arasındaki 4 katlık servet farkı
Yıllık reel getirin %3 ile %7 arasında değişebilir gibi görünür ama 30 yıl sonra portföyünde 4 kat fark yaratır.
-
Bilanço okumayı 9 dakikada öğrenmek: 5 kalemde özet
Bilanço bir şirketin 'fotoğrafı'dır, yani belirli bir günde nesi var, kime ne borcu var, kimin parasını işletiyor.
-
Bankacılık çarpanları neden havayolundan farklı okunur?
FD/FAVÖK bankada hiç kullanılmaz. PD/DD ve F/K öne çıkar. Sebep: bankanın bilançosu kredi-mevduat üzerinden çalışan bambaşka bir motor.
-
Aracı kurum raporu okuma: hedef fiyatın arkasındaki varsayım
Hedef fiyatın 280 TL mi 450 TL mi olduğu önemli değil. Varsayımı okumadan rakama bakmak en sık yapılan hata.
-
Aktif fonlar endeksi yenebilir mi? 5 yıl üstü performans sürekliliği
Bir yıl şampiyon fon, ertesi yıl ortalama altına düşebilir. Fon seçerken tek yıl getirisinden çok 5 yıllık sürekliliğe bakmak gerekiyor.
-
30 kat gidecek hisseyi 25 kat gidince satmamak: erken satışın matematiği
BIST'te en büyük getiriyi sağlayan birkaç hisse, çoğu kez yatırımcının portföyünden 'kâr realize edelim' diye erken çıkmıştır.