Öğren
Borsa İstanbul'a yeni başlarken keşke bilseydim dediğim şeyleri, çarpan yorumlama, hata yapma ve hisse okuma üzerine pratik notları burada topluyorum.
-
Yatırımı öğrenmenin doğru sırası: F/K öğrenmeden önce bilmen gereken 4 şey
Çoğu kişi borsaya 'çarpan analiziyle' başlar; ama temel doktrin yokken çarpan bilmek navigasyonsuz pusula tutmaktır.
-
Yatırıma başlarken yapılan en yaygın 7 hata
Borsa hesabını ilk açtığında düşeceğin tuzaklar; ben de bazılarına düştüm, sen düşmeyesin diye yazdım.
-
Yatırım mı spekülasyon mu? Cebine para koyan şey hangisi?
Borsada işlem yapanların büyük çoğunluğu aslında spekülasyon yapıyor; farkını bilmek senin oyununu değiştirir.
-
Volatilite kayıp değildir: 2 yıl para kazanamamak neden normal?
Borsa yıllık ortalama getirisini düz bir çizgide vermez; oynamak ve toparlanmak fonksiyonun parçasıdır.
-
TMS-29 enflasyon muhasebesi: bilanço neden değişti?
Türkiye'de 2024'ten itibaren TMS-29 uygulanıyor. Yatırımcı 'enflasyon düzeltilmiş' rakamları nasıl okumalı?
-
Tezi bozulmuş pozisyonu tutmak: en pahalı duygusal işlem
Hisseyi alırken kurduğun teze dönüp bakmadan tutmak, yatırımcının en sık yaptığı hatalardan. Tezin değişmesi gerekiyorsa pozisyonun da değişmesi gerekir.
-
Temettü verimi %15: gerçekten kâr mı, yoksa tuzak mı?
Yüksek temettü verimi yatırımcıya pasif gelir kapısı gibi görünür. Ama %15+ verimlerin çoğu sürdürülebilir değildir, hatta uyarı işaretidir.
-
Temettü emekliliği matematiği: Kaç para lazım, kaç yıl sürer?
Aylık geliri temettüden almak istiyorsan üç değişkenin birlikte çalışması gerekir: yatırım, eklenen sermaye, süre.
-
Tasarruf oranı bileşik getiriden neden daha önemli?
İlk 5-10 yılda portföyünü büyüten şey bileşik faiz değil, her ay eklediğin para. Bu sırayı atlamak en pahalı yatırım hatası.
-
Savunma sanayi: backlog ekonomisi neden farklı bir okuma gerektirir?
Savunma şirketinin gelirinin %80'i bugün imzalanan değil, yıllar öncesi imzalanan sözleşmelerden gelir. Bu yüzden backlog/ciro oranı bekleneninden çok daha kritik.
-
ROIC: bir şirket sermayeyi gerçekten verimli mi kullanıyor?
ROIC (Yatırılan Sermaye Getirisi) bir şirketin uzun vadede değer üretip üretmediğinin en sağlam tek metriği. Ama hesaplaması ve yorumlaması kolay değil.
-
Profesyonel trader'lara karşı bireysel yatırımcı: kim kazanıyor?
Gün içi alım-satım yapan büyük yatırım kurumlarının başarı oranı %95'i bulurken, bireysel yatırımcının aynı oyunu kazanma şansı çok düşük.
-
Perakende sektörünün gizli motoru: SSS ve negatif işletme sermayesi
Perakende düşük marjlı, yüksek hacimli bir iş. Marj seyirci yanıltır; SSS büyümesi ve sermaye kullanımı asıl resmi gösterir.
-
PD/DD < 1: defter değerinin altında işlem görmek ne anlatır?
PD/DD oranı 1'in altına düştüğünde 'piyasa bu şirketi defter değerinden bile az gördürüyor' deriz. Çoğu zaman piyasa haklıdır.
-
Nakit akış tablosu: kar 'numarası' yapamayan tek tablo
Gelir tablosu kar gösterir, bilanço varlık gösterir; ama gerçekten kasada para var mı, ancak nakit akış tablosu söyler.
-
Kayıp acısı kazanç keyfinden 2 kat daha güçlü, bu seni nasıl etkiliyor?
Aynı miktarda kazanç ve kaybın bizde yarattığı duygu eşit değil. Kahneman'ın 'prospect theory'si bireysel yatırımcının çoğu hatasını açıklıyor.
-
KAP haberleri: hangileri sinyal, hangileri gürültü?
Bir şirket günde 3-4 KAP açıklaması yapabilir. Hangileri yatırımcıyı etkiler, hangileri rutin bildirim?
-
Holding hisseleri ve NAV iskontosu: parça toplamından az değerli olmak
Bir holdingin piyasa değeri çoğu zaman portföyündeki şirketlerin toplam piyasa değerinden daha düşüktür. Bu fark 'NAV iskontosu' diye anılır.
-
Hisseyi ne zaman satmalı? Fiyat düşüşü en kötü sebep
Yatırımcının en sık yaptığı hata, hisseyi 'kötü gittiği için' satmak. Doğru satış kararı tezde, fiyatta değil.
-
Havayolu hissesi nasıl analiz edilir? RASK, CASK, doluluk üçlüsü
Havayolu yıllık ciroyu satış değil koltuk-kilometre ile ölçer. Bu üç metrik anlaşılmadan havayolu hissesi anlaşılmaz.
-
Gündemdeki hisseyi almak: 'haberi duyuyorsan geç kalmışsındır' kuralı
TV ekranında, sosyal medyada, gazete manşetinde gördüğün hissenin fiyatı zaten o haberi yansıtmış olur. 'Erken' yatırımcı haberi 6 ay önce okuyandır.
-
Gelir tablosunu 'marj merdiveni' olarak okumak
Satıştan brüt kara, brütten FAVÖK'e, FAVÖK'ten net kara, her basamak şirketin başka bir kaslarını ölçer.
-
F/K oranını okuma rehberi: 5x ucuz, 30x pahalı değildir
F/K (Fiyat/Kazanç) oranı yatırımcının ilk gördüğü çarpan, ama yorumlamak çoğu zaman düşünülenden çok daha karmaşık.
-
FD/FAVÖK: F/K'da görünmeyen borcu hesaba katan çarpan
İki şirket aynı F/K'da işlem görüyor ama birinin borcu çok yüksek. FD/FAVÖK bu farkı görünür kılar.
-
USD/TL ve makro: BIST'i nasıl etkiliyor, hangi sektör hangi yöne kırılgan?
Doların yükselmesi her şirket için aynı şey değil. USD bazlı geliri olan şirket için fırsat, USD borcu olan için tehlike.
-
'Dipte topla' diye söyleyenleri dinlerken neyi atlıyoruz?
Düşen hissede 'fırsat' çağrışımı en eski yatırım refleksi. Ama dip nereden bilinir, dipte mi yoksa düşmeye devam edecek mi belli olur mu?
-
Confirmation bias: kendi tezini doğrulayan haberleri okumak
Bir hisseye girdiğinde sadece olumlu haberleri görürsün. Bu beyin tembelliği değil, evrim mirasıdır, ama yatırımcının düşmanıdır.
-
Çekirdek + Uydu Portföy: BIST'te risk profiline göre katmanlı yapı
Tek bir hisse seti yerine portföyü 'kalite çekirdeği' ve 'iddia uyduları' olarak iki katmana ayırmak, hem kazanç potansiyelini hem dayanıklılığı artırır.
-
Çarpanlar neden yanıltıcı olabilir? Value trap'in anatomisi
F/K 5x, PD/DD 0.5x, temettü %15: kulağa kaçırılmaz fırsat gibi geliyor. Ama çoğu zaman 'ucuz görünme'nin altında gerçek bir sebep yatıyor.
-
Borsa İstanbul'da dikkat edilmesi gereken 8 şey
BIST'e ilk girişinde gözden kaçırılan, ama bilseydin keşke daha önce bilseydim dedirten 8 önemli detay.
-
BIST -%40 yaparsa planın ne? Hava güzelken sormak lazım
Borsa yıllar içinde mutlaka büyük düşüşler yaşar. Önemli olan o gün geldiğinde ne yapacağına bugünden karar vermiş olmak.
-
Bilanço okumayı 30 dakikada öğrenmek: 5 kalemde özet
Bilanço bir şirketin 'fotoğrafı'dır, yani belirli bir günde nesi var, kime ne borcu var, kimin parasını işletiyor.
-
Bankacılık çarpanları neden havayolundan farklı okunur?
FD/FAVÖK bankada hiç kullanılmaz; PD/DD ve F/K öne çıkar. Sebep: bankanın bilançosu kredi-mevduat üzerinden çalışan bambaşka bir motor.
-
Aracı kurum raporu okuma: hedef fiyatın arkasındaki varsayım
Hedef fiyatın 280 TL'mi 450 TL'mi olduğu önemli değil. Varsayımı okumadan rakama bakmak en sık yapılan hata.
-
30 kat gidecek hisseyi 25 kat gidince satmamak: erken satışın matematiği
BIST'te en büyük getiriyi sağlayan birkaç hisse, çoğu kez yatırımcının portföyünden 'kâr realize edelim' diye erken çıkmıştır.